11. okt, 2017

Psycholoog, waar je vandaan komt heet zuid-Koerdistan en niet Noord-Irak

Als programmamaker krijg je een opdracht en je gaat je oriënteren. Van je contactpersoon krijgt je namen en telefoonnummers van personen die voor interviews in aanmerking zouden komen met het doel om deel te nemen aan de film die je gaat maken, in opdracht. Deze film ging me om het hart omdat ik twee veteranen met PTSS zou interviewen die hun ziekte aan hun uitzending naar Irak hebben opgelopen. Behalve dat ik erg van verhalen van mensen hou spreekt het onderwerp me zeer aan, ik ben namelijk geïnteresseerd in de psyche en het gedrag van de mens. Het menselijke psyche komt bijna in al mijn romans voor maar in het bijzonder in mijn roman Tedere Zielen (Prometheus 2006). In die roman geef ik een suïcidale jonge vrouw en haar behandelende psychiater de hoofdrol. 

Ik smulde van mijn voorbereidende gesprekken met een psychiater die evenzeer bestuurder is, drie psychologen, twee PTSS veteranen, een maatschappelijkmedewerker en een vrouw van een uitgezonden militair. Mijn opdrachtgevers geven me de volledige vrijheid. Bij de eerste ruwe viewing zie ik de tevredenheid en dankbaarheid op hun gezichten. Ik word dan ook uitgenodigd bij de contactdag aanwezig te zijn waar ze de film voor een groot speciaal publiek draaien.

In de ochtend vertrek ik met opgewekt gevoel naar de première van het filmpje. 

Als ik aankom zijn er maar nog weinigen maar langzaam loopt het voller. Ik wil me niet met het licht in de zaal of techniek bemoeien, ik wil het positieve gevoel houden en genieten van de creatie en de trots van mensen die meededen. 

De stilte heerst tijdens de vertoning waarna krijg ik samen met een paar deelnemers bloemen en in de theepauze de complimenten van het publiek. 

Een van de veteranen die ik voor de film interviewde houdt een verhaal, een mooi en krachtig verhaal. Het lijkt er op of hij, onbewust, aan het oefen is voor een cabaret voorstelling. Ik geniet van zijn optreden. 

Na hem wordt een psycholoog aangekondigd. Zijn naam is Koerdisch. Het lijkt of er geen einde komt aan de ketting van positieve gevoelens en ik ben vol trots dat er een Koerd als psycholoog over zijn vak staat te vertellen.

Als hij begint breekt hij vrijwel meteen de positieve ketting van mijn gevoelens en zijn woorden wakkeren herinneringen in me op die mijn binnenste laten trillen. Ik begin werkelijk te beven. 

De psycholoog met de Koerdische naam vertelt dat hij uit Noord-Irak komt, dat hij in een klein dorp woonde en op een dag, terwijl hij met andere kinderen speelde, militaire voertuigen het dorp binnenreden en zijn ouders hem naar binnen brachten. De militairen waren niet vriendelijk, zei hij. Hij vertelt dat er daarna, in 1991, andere soort militairen kwamen en die waren vriendelijk en behulpzaam. 

Als hij weer het woord Noord-Irak herhaalt wordt de beving binnenin me heftiger. Mijn handen en benen beginnen ook te trillen. Ik beleef een paar vervelende herinneringen. Ik zie mezelf weer als zevenjarig jongen die in een wolk van stof in een soort windhoes terechtkomt door het projectiel dat Iraakse straaljager op ons dorp afschoot. Ik zie de militairen mijn vader en andere dorpelingen met geweld arresteren. Ik hap naar lucht en kan niet meer naar zijn verhaal luisteren. 

Als hij klaar is steek ik mijn vinger op en vertel dat ik uit hetzelfde gebied kom maar dat gebied heet Koerdistan, dat Koerden miljoenen offers hebben gegeven zodat hun land niet Noord-Irak maar Koerdistan heet. Ik vraag hem waarom hij de dingen niet bij de naam noemt want de slechte soldaten die zijn dorp terroriseerden waren de soldaten van Saddam Hussein. De man geeft een antwoord waarvan ik niet alles kan horen. Het woord politiek valt. Hij lijkt te zeggen dat zijn lezing over psychologie gaat dat niets met de politiek te maken heeft. 

Ik zeg dat hij als psycholoog, met het noemen van Noord-Irak ipv Koerdistan, alle trauma’s die ik door die politieke onderdrukking kreeg naar boven komen. Ik maak een vergelijking met het bezette Nederland tijdens de WOII. Wat zou een Nederlander na de bevrijding vinden van de Nederlanders die over Nederland praten als een deel van Duitsland, als een west-provincie van Duitsland? 

Als hij klaar is loopt hij langs me, legt zijn hand op mijn schouder en zegt ‘we praten straks’. Als de pauze begint zie veel begrip in de ogen van mensen die met me komen praten. Blijkbaar uitte ik me niet rustig, niet met humor of sarcasme. In de rij voor het buffet komt hij op me af. Ik vraag hem of hij Koerd is. Ja, hij is Koerd. Ik zeg: toen je asiel bij IND vroeg had je niet gezegd dat je uit Koerdistan komt en dat je voor Saddam ben gevlucht omdat hij Koerdistan en de Koerden terroriseerde? Ja, dat had hij gezegd. Ik zeg: iedereen, alle Iraakse leiders inclusief Saddam, het woord Koerdistan gebruiken waarom jij niet?

Gelukkig komt een man hem iets vragen en ik loop verder met een collega van hem naar het buffet. Ik vertel haar of zij iets gemerkt heeft over de onrust in het Midden-Oosten ivm het referendum van de Koerden in Zuid-Koerdistan waar bijna 93% voor de onafhankelijkheid heeft gestemd, dat de hele wereld tegen de onafhankelijkheid van Koerden zijn en het referendum ongeldig willen verklaren. Ik zie veel vraagteken op haar gezicht.